หน้าฝนแบบนี้ ใครวางแผนเดินป่าคงเคยได้ยินคำเตือนว่า “ทากเยอะนะ” แล้วก็เกิดอาการลังเลทันที ผมเองก็เคยเป็นครับ ทริปแรกที่เดินป่าหน้าฝนแล้วเจอทากเกาะขา ตอนนั้นตกใจจนกรี๊ดออกมาเลย (ฮ่าๆ ยอมรับตรงๆ ว่าไม่ได้เท่เลยสักนิด)

แต่พอเดินมาหลายทริป ลองผิดลองถูกมาเยอะ ก็พบว่าทากไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิดครับ ถ้าเตรียมตัวดี มันก็แค่สิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่อยากดูดเลือดเราสักหน่อย วันนี้รวม 7 เทคนิคที่ผมใช้มาแล้วได้ผลจริง มาฝากนักเดินป่าหน้าฝนทุกคนครับ

หมายเหตุ: บทความนี้ฟิวส์กับเอเจ้นชมพู ได้เรียบเรียงจากประสบการณ์การใช้งานจริง ประกอบกับข้อมูลจาก Trail Hiking Australia และ OutDoz

ทำไมหน้าฝนถึงเป็นฤดูทองของทาก

ก่อนจะไปถึงเทคนิค มาเข้าใจศัตรูกันก่อนครับ ทากชอบความชื้นและอากาศเย็น หน้าฝนคือฤดูสวรรค์ของมัน โดยเฉพาะช่วงเดือนมิถุนายนถึงกันยายน ป่าเปียกชื้นเต็มที่ ทากจะออกมาวิ่งเกาะขาเราเป็นกองทัพ

ทากตรวจจับคนได้จากแรงสั่นสะเทือน ความร้อนจากร่างกาย และคาร์บอนไดออกไซด์ที่เราหายใจออก เปรียบเทียบง่ายๆ คือเราเดินไปไหน มันก็รู้ตลอด เหมือนเปิด GPS นำทางให้มัน

ทากไม่อันตราย ไม่แพร่เชื้อโรค เลือดที่เสียไปจากการถูกกัดก็น้อยมาก ประมาณรอยบาดกระดาษเล็กๆ แต่ถ้าไม่จัดการดีๆ แผลจะซิบเลือดไม่หยุดเพราะน้ำลายทากมีสารกันเลือดแข็งตัว

1. แต่งตัวปิดมิดชิด ปิดทุกช่องให้ทากไม่มีที่เข้า

อันนี้สำคัญที่สุดครับ ทากส่วนใหญ่จะเกาะจากพื้นขึ้นมาตามขา เพราะฉะนั้นต้องปิดช่องทุกจุด

• สวมกางเกงขายาว สอดปลายขากางเกงเข้าในถุงเท้ายาว
• ถุงเท้ายาวถึงแข้ง ยิ่งสีอ่อนยิ่งดี เพราะเห็นทากเกาะได้ง่าย
• ใส่ เกเตอร์ (Gaiters) ปลอกหุ้มหน้าแข้ง ครอบทับอีกชั้น ถือว่าเป็นอาวุธลับของคนเดินป่าหน้าฝนเลยครับ
• รองเท้าแบบหุ้มข้อ ไม่ใช่รองแตะหรือรองเท้าผ้าใบเปิดข้อ

หลักง่ายๆ คือ ผ้าเรียบแน่นหนา ทากจะเกาะยาก ผ้าหยาบหลวม มันจะมุดเข้าไปตามรอยจีบได้เลย

2. ทายากันทาก ทั้งบนผิวและบนผ้า

ยากันแมลงใช้กันทากได้ผลดีมากครับ แต่ต้องเลือกให้ถูกชนิด

• Picaridin สารกันแมลงรุ่นใหม่ ทาบนผิวหนัง กลิ่นไม่แรง ไม่เหนียวเหนอะ ทาที่น่อง หลังเข่า และผิวที่เปิดโล่ง
• DEET ตัวเก๋าที่ใช้มานาน ได้ผลดีเหมือนกัน แต่กลิ่นแรงกว่า
• Permethrin ตัวนี้สำคัญ ใช้ฉีดบนผ้า ไม่ใช่บนผิว ฉีดใส่ถุงเท้า กางเกง เกเตอร์ แล้วรอให้แห้งก่อนใส่ ทากเกาะปุ๊บจะร่วงเลย

เคล็ดลับ: ฉีด Permethrin ใส่ถุงเท้าและปลายขากางเกงตั้งแต่คืนก่อนออกเดินทาง รอให้แห้งสนิท ออกฤทธิ์ได้หลายสัปดาห์แม้ซักผ้าแล้ว

3. สูตรชาวบ้านที่ใช้กันมานาน ก็ยังเวิร์ค

ถ้าไม่มียากันแมลงแบบสำเร็จรูป สูตรชาวบ้านก็พอช่วยได้ครับ คนเดินป่ารุ่นเก่าใช้กันมานาน

• ยาฉุนหรือยาเส้น ทาบนรองเท้าและถุงเท้า กลิ่นฉุนแรง ทากไม่ชอบ คนไทยเดินป่าใช้กันมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่า
• น้ำเกลือ ผสมเกลือกับน้ำใส่ขวดสเปรย์ พกไว้ฉีดทากที่เกาะ มันจะร่วงทันที
• น้ำมันยูคาลิปตัส หรือน้ำมันอบเชย ทาที่ถุงเท้าและรองเท้า กลิ่นทำให้ทากหนีไกล
• ปูนขาว โรยรอบเต็นท์ตอนตั้งแคมป์ กันทากเข้ามาใกล้ตอนกลางคืน

ข้อเสียคือสูตรชาวบ้านพวกนี้ต้องทาซ้ำบ่อย โดยเฉพาะถ้าเจอฝนหรือเหงื่อเยอะ ไม่ได้ทนทานเท่ายาสำเร็จรูปครับ

4. เลือกเส้นทางและจุดพักอย่างฉลาด

ทากชอบอยู่ในจุดที่เปียกชื้น ใบไม้ทับถมหนา ริมลำธาร หรือทางที่น้ำขัง ถ้าหลีกเลี่ยงจุดพวกนี้ได้ โอกาสเจอทากก็ลดลงเยอะ

• เลือกเดินทางที่แห้ง สูง โดนแดด ถ้ามีทางแยก เลือกทางที่ดูแห้งกว่า
• ข้ามลำธารให้เหยียบหิน อย่าลุยน้ำถ้าไม่จำเป็น
• จุดพักเลือกที่โล่ง แห้ง ไม่ใช่ใต้ร่มไม้ที่ชื้นๆ
• ถ้าฝนตก อย่าหยุดนั่งพักในป่าทึบ ทากจะ active สุดๆ ตอนฝนตก เดินต่อไปก่อนแล้วค่อยพักตอนฝนหยุด

ตอนตั้งแคมป์ก็เหมือนกันครับ เลือกพื้นที่ที่ระบายน้ำดี ไม่ใช่แอ่งต่ำ ปูแผ่นรองที่ประตูเต็นท์ไว้ปัดถุงเท้าและรองเท้าก่อนเข้า

5. ตรวจร่างกายเป็นระยะ อย่ารอจนกลับถึงแคมป์

อันนี้ผมเคยพลาดมาเองครับ เดินทั้งวันไม่ได้เช็คเลย กลับมาถอดรองเท้าเจอทากเกาะขา 3 ตัว เลือดเปรอะหมด ตกใจมาก (555 ตอนนั้นไม่ขำเลยนะ)

• เช็คทุกจุดพัก โดยเฉพาะหลังข้ามลำธารหรือเดินผ่านจุดเปียก
• จุดที่ทากชอบเกาะ: ข้อเท้า หลังเข่า ขอบถุงเท้า เอว
• ใช้ buddy system ให้เพื่อนเช็คหลังให้ เราเช็คหลังเพื่อน
• สะบัดเกเตอร์และถุงเท้าก่อนใส่กลับทุกครั้ง

ทากกัดไม่เจ็บเลยครับ น้ำลายมันมียาชา เราไม่รู้ตัวจนกว่าจะเห็นเลือดซิบ เพราะฉะนั้นถ้าไม่ตรวจ ก็จะไม่รู้ว่ามันเกาะอยู่

6. วิธีเอาทากออก ห้ามดึง ห้ามเผา ห้ามโรยเกลือ

จุดนี้สำคัญมากครับ หลายคนเห็นทากเกาะก็ตกใจ ดึงออกมาเลย หรือเผาด้วยไฟแช็ก โรยเกลือ ซึ่งผิดหมดเลย

วิธีที่ถูกต้องง่ายๆ ครับ

• หาปลายเรียวของทาก (ส่วนหัวที่ดูดเลือดอยู่) ใช้เล็บสไลด์เข้าไปใต้หัวทาก แล้วดันออกด้านข้าง
• พอหัวหลุด ส่วนหางจะหลุดตาม ดีดทากออกไปให้ไกล
• ถ้าไม่กลัว รอให้มันดูดอิ่มเอง 20-30 นาทีมันก็ร่วงเองครับ

ทำไมห้ามดึง ห้ามเผา ห้ามโรยเกลือ เพราะมันจะทำให้ทากสำรอกอาหารกลับเข้าแผล เพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ ใจเย็นๆ แล้วทำตามวิธีข้างบนครับ

7. ปฐมพยาบาลหลังถูกกัด ดูแลแผลให้ถูก

แผลทากกัดจะมีเลือดซิบออกมาเรื่อยๆ ตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงจนถึงหนึ่งวัน อย่าตกใจ นี่เป็นเรื่องปกติเพราะสารกันเลือดแข็งตัวในน้ำลายทากยังทำงานอยู่

• ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่
• กดแผลเบาๆ ด้วยผ้าก๊อซสะอาด
• ปิดแผลด้วย bandage เล็กๆ เปลี่ยนเมื่อเปียก
• ถ้าแผลบวมแดงมากขึ้น ร้อน หรือมีหนอง ให้ไปพบแพทย์

ปกติแผลทากจะหายเองภายในไม่กี่วันครับ ไม่ต้องทำอะไรมาก แค่รักษาความสะอาด

ผิดพลาดที่พบบ่อย

รวมความผิดพลาดที่เห็นบ่อยในกลุ่มนักเดินป่า

เช็คลิสต์สิ่งที่ต้องพก

• เกเตอร์ 1 คู่
• ถุงเท้ายาวสีอ่อน 2-3 คู่
• สเปรย์ Permethrin สำหรับฉีดผ้า
• ยากันแมลง Picaridin หรือ DEET สำหรับทาผิว
• น้ำเกลือใส่ขวดสเปรย์เล็ก (สำรอง)
• ก๊อซ + bandage สำหรับปิดแผล
• ถุงซิปใส่ของเปียก/สกปรก

ผมได้อะไรจากเรื่องนี้

ตอนแรกผมกลัวทากมากครับ กลัวจนเกือบไม่กล้าเดินป่าหน้าฝนเลย แต่พอเรียนรู้เรื่องพวกนี้ ก็พบว่ามันไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด ป่าหน้าฝนสวยมากครับ เขียวชอุ่ม น้ำตกเต็ม ลำธารใส อากาศเย็นสบาย ถ้าปล่อยให้ทากตัวเล็กๆ มาขวางไม่ให้เราได้เห็นธรรมชาติแบบนี้ ก็น่าเสียดาย

เตรียมตัวดีๆ แต่งตัวให้ถูก พกของให้ครบ แล้วออกไปเดินป่าหน้าฝนได้เลยครับ ทากกัดไม่ตาย แต่ถ้าไม่ได้ไปเดินป่า อาจจะเสียใจทั้งฤดู 🌧️🥾

📸 ภาพโดย Tobias Cornille / Unsplash

🔗 อ่านเพิ่มเติม: Trail Hiking Australia – Leeches Guide

🔗 อ่านเพิ่มเติม: OutDoz – How to Avoid Leeches While Hiking

🔗 อ่านเพิ่มเติม: We Are Explorers – Leeches Guide